در جلسه پیش به شرح و تفهیم بزرگنمایی پرداختم. در این جلسه به توضیح ابزارهای مورد نیاز در عکاسی ماکرو خواهم پرداخت.

ماکروگرافی و یا عکاسی ماکرو ، همانند سایر شاخه های عکاسی تجهیزاتی خاص و اختصاصی دارد. عمده ترین تجهیرات معمول در ماکروگرافی عبارتند از :

          -  لنزهای ماکرو
              -  Extension Tubes
              -  Tele convertors
              -  لنزهای Close-up ( فیلترهای Close-up )
              -  فلاش های ماکرو (شامل فلاشهای Twin light و فلاشهای Ring type )
              -  پخش کننده های نور (Diffuser )
              -  سه پایه و هد های مخصوص
              -  Angle-Finder

تجهیزات ماکروگرافی اغلب بسیار گرانقیمتند بطوریکه تنها برای تهیه لنز و فلاش مخصوص، نیاز به 1 تا 2 میلیون تومان هزینه است. اما همانطور که در ادامه خواهیم دید، امکان ماکروگرافی تقریبا بدون هیچ هزینه ای ( و البته با کیفیتی مطلوب ) وجود دارد. بطور نمونه برای ثبت عکسهای گالری " لنز معکوس - 5 "  تنها 6هزارتومان هزینه شده است.

و اما توضیحاتی درمورد تجهیزات عکاسی ماکرو :

          1- لنزهای ماکرو : به لنزهایی گفته میشود که توانایی ایجاد حداکثر بزرگنمایی 1:1 را داشته باشند. لنزهای ماکرو ، اغلب لنزهایی با فاصله کانونی ثابت ( Prime lens ) هستند اما لنزهایی زومی نیز وجود دارند که قابلیت بزرگنمایی 1:2 و یا کمتر و عکاسی Close-up را دارند . این لنزها اگرچه لنزهای ماکروی واقعی نیستند و امکان ایجاد بزرگنمایی 1:1 را ندارند، اما بخاطر امکان ایجاد بزرگنمایی نسبتا قابل قبول، بر روی آنها واژه ماکرو ثبت شده است .
( مثلآ : Sigma 70-300 DG Macro که امکان ایجاد بزرگنمایی حداکثر 1:2 را فراهم می آورد. )

لنزهای ماکرو با فاصله کانونیهای متفاوت از 35 میلیمتر تا 200 میلیمتر وجود دارد. به این نکته توجه داشته باشید که فاصله کانونی لنزهای ماکروی مختلف تاثیری بر میزان بزرگنمایی آنها ندارد و حداکثر بزرگنمایی همه این لنزها 1:1 است. آنچه در این لنرها متفاوت است:

 اولا حداقل فاصله فوکوس ( Minimum Focus Distance یا  MFD ) است. بطوریکه هرچه فاصله کانونی لنز بیشتر باشد، از فاصله بیشتری میتوان به بزرگنمایی 1:1 دست یافت. بطور مثال برای ثبت عکسی با بزرگنمایی 1:1 با استفاده از لنز Micro-Nikkor AF-S 60mm f/2.8 G ED N بایستی تا 18.5 سانتیمتری به سوژه نزدیک شد ، اما در مورد لنز Micro-Nikkor AF 200mm f/4 D ED برای دستیابی به همین بزرگنمایی میتوان از فاصله 50 سانتیمتری عکس گرفت.

ثانیآ لنزهای با فاصله کانونی بالاتر، بخاطر عمق میدان کمتری که ایجاد میکنند، با ایجاد پس زمینه ای مبهم و یکنواخت، بخوبی سوژه را از پس زمینه جدا میکنند، در حالیکه در مورد لنزهای ماکرو با فاصله کانونی کم، ممکن است پس زمینه شلوغ و ناخوشایند باشد.

علاوه بر موارد فوق الذکر، انتخاب لنزهای ماکرو با فاصله کانونی های مختلف، اغلب با توجه به کاربرد ثانویه این لنزها نیز صورت میگیرد. برای مثال یک لنز ماکروی 100 را میتوان برای عکاسی پرتره استفاده کرد و یا یک لنز ماکروی 200 میلیمتری را ( با استفاده از تله کانورتور ) در موارد محدودی از عکاسی حیات وحش نیز میتوان بکار برد. البته لنزهای ماکرو با توجه به دامنه وسیع فوکوس ( از چند سانتیمتر تا بینهایت ) و نیز زاویه بزرگ چرخش برای فوکوس کردن، اغلب نسبت به لنزهای دیگر سرعت اوتوفوکوس کندی داشته و این مسئله کاربرد ثانویه آنها را تا حدزیادی محدود میکند .

          2- Extension Tubes : اکستنشن تیوب ها بهمراه Tele convertor ها و نیز فیلترهای Close-up برای افزایش بزرگنمایی لنز بکار میروند. این تجهیزات هم بر روی لنزهای ماکرو و هم بر روی لنزهای دیگر قابل نصب و استفاده هستند. با نصب این وسیله ها بر روی لنزهای ماکرو میتوان به بزرگنماییهای بیشتر از 1:1 دست یافت و با نصب آنها برروی انواع دیگر لنز میتوان بزرگنمایی آنها را تقویت و به 1:1 نزدیکتر کرد.

Extension Tube ها حلقه هایی هستند که در پشت لنز ( مابین لنز و بدنه دوربین ) بسته میشوند و با افزایش فاصله لنز و بدنه، باعث افزایش بزرگنمایی لنز میشوند. Extension Tubes ها اغلب بصورت ست های 3 تایی عرضه میشوند که هر حلقه طولی متفاوت داشته و بصورت 1، 2 و یا 3 تایی قابل نصب بر روی لنز بوده و بدینصورت میتوان به بزرگنمایی های متفاوتی دست یافت. هرچه  طول حلقه ها ( که برحسب میلیمتر بر روی آنها ثبت شده )  و طبعآ فاصله لنز از بدنه بیشتر باشد ، بزرگنمایی لنز بیشتر تقویت میشود.

استفاده از Extension Tube یک محدودیت عمده نیز بهمراه دارد و آن از دست دادن فوکوس بینهایت است بطوریکه دامنه فوکوس به چند سانتیمتر تا کمتر از یک متر محدود میشود. بعلاوه استفاده از Extension Tube ها باعث افت نور شده، که بایستی مدنظر قرار گیرد.

هنگام استفاده از Extension Tube ، حد اقل فاصله فوکوس کاهش میابد، بطور مثال اگر برای دستیابی به بزرگنمایی 1:1 با یک لنز ماکروی 60 میلیمتری میتوانستید از فاصله 18 سانتیمتری عکاسی کنید، حالا با اضافه کردن Extension Tube ممکن است برای دستیابی به بزرگنمایی 2:1 مجبورشوید از فاصله 7-8 سانتیمتر عکاسی کنید.

          3- Tele convertors : لنزهایی خاص با ترکیبی از چند عدسی مقعر هستند که همانند  Extension Tube ها  در پشت لنز ( مابین لنز و بدنه دوربین ) بسته میشوند و باعث افزایش فاصله کانونی لنزها و نیز افزایش بزرگنمایی آنها میشوند.

تله کانورتورهای با قدرتهای متفاوتی وجود دارند : 1.4x   ،   2x   و   1.7x ( در برند نیکون ) انواع مختلف تله کانورتورها هستند که با همین ضریب فاصله کانونی و قدرت بزرگنمایی لنزها را تغییر میدهند. برای مثال با نصب تله کانورتور 1.4 بر روی یک لنز ماکروی 100 میلیمتری ، فاصله کانونی آن به 140 میلیمتر و بزرگنمایی آن به 1.4:1 افزایش میابد. بهمین ترتیب با نصب تله کانورتور 2X بر روی این لنز، فاصله کانونی آن به 200 میلیمتر و بزرگنمایی آن به 2:1 افزایش میابد.

 تله کانورتورها برخلاف Extension Tube ها باعث از دست دادن فوکوس بینهایت لنزها نمیشوند و نیز تغییری در حاقل فاصله فوکوس آنها ایجاد نمیکنند. بطور مثال اگر برای دستیابی به بزرگنمایی 1:1 با یک لنز ماکروی 60 میلیمتری بتوان از فاصله 18 سانتیمتری عکاسی کرد، حالا با اضافه کردن یک  تله کانورتور  2x میتوان از همان فاصله به بزرگنمایی 2:1 دست یافت.

 تله کانورتورها همانند Extension Tube ها باعث افت نور میشوند. میزان افت نور در تله کانورتورهای 1.4x معادل یک استاپ و در تله کانورتورهای  2x معادل 2 استاپ میباشد. برای مثال لنز 100mm, f/2.8 با نصب تله کانوتور 1.4 تبدیل به لنز 140mm, f/4 و با نصب  تله کانوتور 2X تبدیل به لنز 200mm, f/5.6 خواهد شد.

تله کانورتور علاوه بر افت نور تا حدی باعث افت کیفیت ( هم شارپنس و هم کنتراست ) میشوند . این پدیده در تله کانورتورهای 2X بسیار شدیدتر از تله کانورتورهای 1.4x میباشد. و نیز در لنزهای با کیفیت پایین بسیار چشمگیرتر از لنزهای با کیفیت بالاست.
در لنزهایی خاص همانند Canon 300mm f/2.8 L IS USM بعلت کیفیت بسیار بالای لنز ، گاه هر دو تله کانورتور 2X و 1.4X را با هم روی لنز نصب میکنند و علیرغم اینکار، افت کیفیت کم ونامحسوس است.

به این مسئله نیز توجه داشته باشید که تله کانورتور اصولا بر روی لنزهای محدودی قابل نصب است. بسیاری از لنزها از نظز فیزیکی اجازه نصب تله کانوتور را نمیدهند و بسیاری نیز با نصب تله کانورتور عملکردهای خود را ازجمله اوتوفوکوس، کنترل دیافراگم و غیره را از دست میدهند.

علاوه بر اینها، همانطور که ذکر شد، نصب تله کانورتور روی لنز باعث 1 تا 2 استاپ بسته تر شدن دیافراگم میشود. لذا از آنجا که اغلب دوربینها امکان اوتوفوکوس با لنزهایی با دیافراگم بسته تر از 5.6 را ندارند، عدم رعایت این مسئله باعث از دست رفتن امکان اوتوفوکوس میشود. مثلا نصب تله کانورتور 2X روی لنزی با دیافراگم حداکثر 4 آنرا به لنزی با دیافراگم حداکثر 8 تبدیل میکند که چنین لنزی امکان اوتوفوکوس با اغلب دوربینها ( بجز دوربینهای حرفه ای مثل سری 1 کانن ) را ندارد. در سایر موارد نیز نصب تله کانوتور اصولا سرعت اوتوفوکوس را کاهش میدهد.

          4-  لنزهای Close-up ( فیلترهای Close-up ) : در مورد این فیلترها در جلسه  یازدهم آموزش عکاسی توضیح داده شد.

          5-  فلاش های ماکرو (شامل فلاشهای Twin light و فلاشهای Ring type ) : یکی از مهمترین مسائل در عکاسی ماکرو و دستیابی به نتیجه ای مطلوب مسئله نورپردازی در عکاسی ماکرو است . در مورد عکسهای با بزرگنمایی 1:1 و کمتر از آن، در بسیاری از موارد میتوان از نور محیط بهره گرفت. در این موارد و بخصوص در بزرگنمایی 1:1 استفاده از سه پایه مناسب برای پیشگیری از لرزش دست ضروری است. اما چنانچه قصد عکاسی با بزرگنمایی بیش از 1:1 را دارید ، استفاده از فلاش اغلب اجتناب ناپذیر است و دستیابی به نتیجه ای مطلوب بدون استفاده از فلاش معمولا غیر ممکن میباشد.

علاوه بر بزرگنمایی های بالا، در بسیاری از موارد دیگر نیز بخاطر قرار داشتن سوژه در بین شاخ و برگ درختان و ناکافی بودن نور محیط ، استفاده از فلاش الزامی است.

برای این منظور فلاشهای ماکرو طراحی و عرضه شده اند. این فلاشها اغلب روی دهانه لنز بسته شده و امکان نوردهی از فاصله بسیار نزدیک و با زاویه دلخواه را فراهم می آورند. دو نوع عمده از این فلاشها وجود دارد. نوع دوقلو ( Twin light ) و نوع حلقوی ( Ring type ) . نوع دوقلو بخاطر امکان بهتر تغییر زاویه نوردهی و انعطاف پذیری بیشتر ارجهیت داشته و گرانتر نیز میباشند.

در جلسات آتی چگونگی نورپردازی صحیح بکمک فلاش توضیح داده میشود.

نمونه ای از فلاشهای دوقلو ( Twin light ) و نوع حلقوی ( Ring type ) :

          6-  پخش کننده های نور (Diffuser ) : از دیگر ابزارهای بسیار اساسی در ثبت عکسهای ماکرو با کیفیت بالا ، پخش کننده های نور میباشند. در مورد کاربرد پخش کننده ها او انواع آنها در جلسه نهم آموزش عکاسی توضیحاتی داده شد. در جلسات آتی توضیحات کامل تری در مورد چگونگی کاربرد اختصاصی آنها در عکاسی ماکرو  خواهم داد.

           7-  سه پایه و هد های مخصوص : چنانچه قصد عکاسی با نور محیط و بدون استفاده از فلاش را دارید، در بسیاری از موارد استفاده از سه پایه برای پیشگیری از اثر مخرب لرزش دست و دوربین اجتناب ناپذیر است. نظر به بزرگنمایی بسیار زیاد در عکاسی ماکرو، کمترین لرزش دست همانند زلزله ای محسوب میشود که بشدت عکس را تخریب مینماید. پیشگیری از چنین وضعی تنها بکمک سه پایه ها و هدهای مناسب امکانپذیر است. لنزهای دارای لرزشگیر نیز تا حدی در اینموارد میتوانند کمک کننده باشند.

لنز Canon 180mm f/3.5 LMacro  بر روی Canon 1DS Mark3  و سه پایه 055XWNB

 

         8- Angle-Finder : زاویه یاب و یا Angle-Finder یکی از لوازم تخصصی عکاسی ماکرو است. این ابزار در شرایط عکاسی از زاویه هایی مشکل مانند مواقعیکه دوربین بایستی به زمین بسیار نزدیک شود کاربرد دارد. خوشبختانه اضافه شدن قابلیت نمایش زنده به دوربینهای عکاسی و بخصوص دوربینهایی که دارای مونیتور قابل چرخش هستند، نیاز به استفاده از این ابزار را بشدت کاهش داده است.

زاویه یاب Canon Angle-Finder C . این زاویه یاب ها در پشت منظره یاب دوربین بسته میشوند.

درجلسه آتی به شرح اصول عکاسی ماکرو و نیز استفاده از تجهیزات جایگزین ارزانقیمت خواهم پرداخت.

پایان جلسه چهارده آموزش عکاسی

بهین ناظم رعایا - 16/7/87

بازگشت به جلسه قبل <<<<<                                                                        >>>>> جلسه پانزدهم آموزش عکاسی