عکاسی ماکرو به کمک لنز معکوس موضوع بحث این جلسه خواهد بود. همانطورکه پیشتر اشاره شد، بکمک این تکنیک میتوان به ثبت ماکروهایی با بزرگنمایی بیش از 1:1 و با کیفیتی باورنکردنی دست یافت. اگرچه عکاسی بدین روش کار چندان ساده ای نیست ، اما با بکارگیری تمهیداتی چند میتوان تا حد زیادی از دشواری آن کاست. در این جلسه ، این تکنیک را بهمراه تمام ریزه کاریهای آن به تفصیل شرح خواهم داد .

تکنیک ماکروگرافی توسط لنز معکوس ، همانطور که از نامش پیداست عبارتست از نصب لنز بر روی بدنه بطور معکوس یا سروته . بعبارتی دیگر ، نصب لنز بطریقی که قسمت جلویی لنز ( محل بستن فیلتر ) به سمت بدنه دوربین و قسمت خلفی لنز ( که در حالت عادی به بدنه متصل میگردد )، بسمت جلو قرار گیرد.

همانطور که میدانید، لنز در حالت عادی تصویر یک منطقه بزرگ ( مثلا یک منظره ) را  بر روی منطقه ای کوچک یعنی فیلم عکاسی یا حسگر دوربین دیجیتال متمرکز میکند. حال چنانچه لنز بصورت سروته بر روی بدنه دوربین بسته شود تصویر یک منطقه خیلی کوچک را بر روی منطقه ای بزرگ تشکیل میدهد که البته تنها قسمت کوچکی از مرکز این تصویر بر روی حسگر دوربین تشکیل میشود و بدینترتیب باعث بزرگنمایی زیاد تصویر میشود.

تکنیک ماکروگرافی توسط لنز معکوس از اصول خاص خود تبعیت میکند :

1- هرچه لنز مورد استفاده وایدتر باشد بزرگنمایی بیشتر خواهد بود بطوریکه لنز 50mm بزرگنمایی 1:1   ،   لنز 28mm بزرگنمایی 2:1  ،  لنز 24 بزرگنمایی 3:1  ،  لنز 20mm بزرگنمایی 4:1  و  لنز 18mm بزرگنمایی 5:1 ایجاد میکند. لذا یک لنز زوم 55-18 میتواند بزرگنمایی 1 تا 5 برابر را ایجاد کند. در واقع لنز گرانقیمت Canon یعنی MPE-65 چیزی جز یک لنز 55-18 معکوس ( که البته برای ماکروگرافی طراحی شده ) نیست. ( البته در حسگرهای غیر فول فریم این بزرگنمایی متناسب با ضریب کراپ حسگر افزایش می یابد. )

2- هرچه لنز مورد استفاده وایدتر باشد و بعبارتی بزرگنمایی بیشتر باشد، میزان افت نور شدیدتر است، چراکه تصویر روی سطح بزرگتری تشکیل میشود و لذا میزان نوری که به حسگر یا فیلم عکاسی میرسد کمتر است. بنابراین هرچه لنز وایدتری استفاده شود نیاز به نورپردازی قویتری میباشد.

3- هرچه بزرگنمایی بیشتر باشد ( لنز وایدتر ) عمق میدان کمتر میشود و برای دستیابی به عمق میدان مناسب نیاز به دیافراگم بسته تری میباشد. بطور تجربی در بزرگنمایی 5:1 برای دستیابی به عمق میدان مناسب نیاز به دیافراگم 13 تا 16  میباشد. دیافراگم مناسب برای بزرگنمایی 3:1 معادل  11 تا 13 ، برای بزرگنمایی 2:1 معادل 9 تا 11 و برای بزرگنمایی 1:1 معادل 8 تا 9 است .

4- بنابر بندهای 2 و 3، در ماکروگرافی توسط لنز معکوس چاره ای جز استفاده از فلاش برای تامین نور مناسب نمیباشد.

اما از چه لنزی میتوان استفاده کرد ؟

از هر لنز واید ثابت و یا وایدزوم میتوان استفاده کرد و نیازی به یکی بودن برند لنز و بدنه نیز وجود ندارد. یعنی فرضا میتوان از لنز واید کانن برروی بدنه نیکون استفاده کرد و یا لنز سونی را بر روی بدنه پنتاکس ( و یا بدنه هر دیگر ) نصب نمود. ( تنها استثنا ، همانطور که در ادامه بحث خواهیم دید موقعی است که تمایل به کنترل الکتونیکی دیافراگم دارید. در این شرایط تنها میتوان از لنز کانن برروی بدنه کانن و از لنز المپوس بر روی بدنه المپوس استفاده کرد. کنترل دیافراگم سایر برندها بصورت الکترونیکی امکانپذیر نیست چرا که جز دو برند ذکر شده، در سایرین کنترل دیافراگم بصورت مکانیکی میباشد )

نصب لنز Canon 28mm f/2.8 FD بر روی Nikon D300 بهمراه فلاش R1 :

 چگونه میتوان لنز را بطور معکوس روی بدنه نصب کرد ؟

بهترین راه استفاده از آداپتورهای آماده است. این آدابتورها را از بعضی وب سایتهای فروش تجهیزات عکاسی میتوان خرید و براحتی لنز را بطور معکوس برروی بدنه پیچ کرد. اما از آنجا که در کشور ما بسختی قابل تهیه میباشند، میتوان آنها را بسادگی ساخت :

برای ساخت آداپتور از چند وسیله میتوان استفاده کرد. ساده ترین آنها درپوش بدنه است. کافی است که در وسط درپوش بدنه دایره ای به قطر تقریبی 3 سانتیمتر برید و سپس فیلتری را بر روی آن چسباند. به این شیوه میتوان براحتی درپوش لنز را برروی بدنه بست و لنز را از سمت دهانه آن بر روی درپوش پیچ کرد :

استفاده از درپوش لنز و یک فیلتر 55 میلیمتری که برروی آن چسبانده شده است. دهانه فیلتر توسط مقوای مشکی تنگ شده است ( بعدا توضیح داده میشود ) :

این روش دو عیب عمده دارد: اولا امکان باز شدن درپوش و بالطبع جداشدن و افتادن لنز وجود دارد ، ثانیا احتمال ورود گردوغبار بداخل بدنه دوربین نیز بیشتر میشود. برای اجتناب از عیوب مذکور بهتر است از وسایل زیر استفاده شود :

رینگ پشت لنز : قسمتی از لنز است که در داخل بدنه دوربین قفل میشود. از اغلب تعمیرگاه های لوازم عکاسی این رینگ را میتوان به قیمت 8 تا 10 هزار تومان تهیه کرد. این رینگ بخوبی در داخل بدنه قفل میشود و نیز اجازه ورود غبار به بدنه را نمیدهد. لذا میتوان با چسبانیدن یک حلقه ی فیلتر برروی آن یک آداپتور کاملا مطمئن ساخت.

Extension tube : اکستنشن تیوب نیز بخوبی در داخل بدنه قفل میشود ، میتوان آنرا از طول برید و فیلتر را برروی آن چسباند. بعلاوه میتوان دو نیمه  آنرا توسط کابل بهم اتصال داد  و نیمه دیگر را به پشت لنز بست و به این ترتیب بکمک این مجموعه، دیافراگم را نیز از طریق دوربین کنترل کرد  و نیز اگزیف عکس را نیز در اختیار داشت ( البته همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، کنترل دیافراگم بدین طریق تنها در برندهای کانن و المپوس امکانپذیر است. )

آیا برای نصب لنزهای مختلف با دهانه دیافراگم های مختلف برروی آداپتور با سایز رینگ مشخص راهی وجود دارد ؟

بله. مبدلهای مختلف برای اینکار وجود دارد ولی آنهارا نیز بسادگی و با استفاده از رینگ فیلتر با سایز مورد نیاز میتوان ساخت . کافی است که دو رینگ را در جهت یکسان برروی هم چسباند :

معکوس کردن لنز باعث ایجاد انعکاس های ناخواسته در داخل بدنه دوربین و ایجاد flare و نیز افت شدید کنتراست عکس میشود و هرچه لنز وایدتر و بزرگنمایی بیشتر باشد، این عارضه تشدید میگردد. جهت پیشگیری از این امر، همانطور که دربرخی از عکس های بالا مشاهده میکنید، میتوان بکمک مقوا و یا پارچه ی مشکی قسمت عمده دهانه آداپتور را پوشانید و تنها روزنه ای به قطر حدود 1.5 سانتیمتر جهت عبور نور از مرکز لنز باز نگاه داشت. اینکار به سادگی از ورود نورهایی که به حسگر نمیرسند و در داخل بدنه دوربین ایجاد مشکل میکنند پیشگیری میکند و بوضوح بر میزان کنتراست عکس می افزاید.

 

لنز 28 میلیمتری معکوس بدون استفاده از پوشش محدود کننده	لنز 28 میلیمتری معکوس با استفاده از پوشش محدود کننده

در جلسه آینده نکات دیگری در مورد کاربرد لنز معکوس از جمله نحوه فوکوس و نورپردازی صحیح در آن مورد بحث قرار خواهد گرفت