در این جلسه نیز به ادامه بحث ماکروگرافی با لنز معکوس و نیز نورپردازی صحیح در ماکروگرافی خواهم پرداخت.

هماطور که پیشتر اشاره شد، ماکروگرافی با لنز معکوس کار چندان ساده ای نیست و مشکل بودن آن بخاطر چند چیز است :

1- مشکل کنترل دیافراگم و عمق میدان
    2- دشواری فوکوس روی سوژه بخاطر بزرگنمایی زیاد و نزدیکی بسیار زیاد سوژه به لنز و
    3- نورپردازی دشوار بخاطر افت شدید نور و عدم کفایت نور محیط و نیز قرار گرفتن سوژه در سایه لنز در صورت استفاده از فلاشهای غیر اختصاصی.

اما این مشکلات بکمک ترفندهایی تا حد زیادی قابل کنترل هستند.

1- کنترل دیافراگم :

همانطور که میدانید، با سروته کردن لنز و نصب آن بصورت معکوس، ارتباط اتصالات لنز و بدنه  از دست خواهد رفت و  دیافراگم در بسته ترین ( در برند نیکون ) و یا بازترین ( در برند کانن ) حالت خود قرار میگیرد. به عبارتی یا دیافراگم بیش از حد بسته میشود و باعث تاریک شدن بیش از حد منظره یاب و عدم امکان فوکوس و نیز افت بیش از حد نور و عدم امکان نورپردازی کافی و همچنین سافت شدن عکس بخاطر استفاده از دیافراگم خیلی کوچک میشود ( در برند نیکون ) و یا آنکه  باعث عمق میدان بسیار کم عکس ( در برند کانن ) میگردد. برای پیشگیری از این مشکل چند راه وجود دارد:

* بهترین و مطمئن ترین راه، همانطور که در جلسه پیش بدان اشاره شد، استفاده از رابط بین آداپتور معکوس و اتصالات خلفی لنز است ، که البته این روش تنها در برند کانن و المپوس امکانپذیر است چراکه تنها در این دو برند کنترل دیافراگم کاملا الکترونیکی است و در سایر برندها کنترل دیافراگم بصورت دو گانه ( الکترومکانیکال ) انجام میگیرد.

* دومین راه استفاده از لنزهای قدیمی است. لنزهای قدیمی اغلب دارای درجه تنظیم دیافراگم بر روی خود هستند لذا میتوان بسادگی دیافراگم را بمیزان مناسب انتخاب کرد و عکس گرفت. البته در این روش باید از هر دو دست استفاده کرد، یعنی با دست راست بدنه دوربین را در دست گرفت و با دست چپ زبانه فلزی کنترل دیافراگم را باز نگاه داشت ( در لنزهای برند نیکون ) و در لحظه گرفتن عکس آنرا رها کرد تا دیافراگم بمیزان از پیش تعیین شده بسته گردد . در برند کانن ، چون دیافراگم در بازترین حالت خود قرار میگیرد، برعکس حالت پیشین بایستی در لحظه گرفتن عکس ، با دست چپ دیافراگم را بست.

* سومین روش کنترل دیافراگم تنها در برند کانن امکانپذیر است : در حالیکه لنز بصورت عادی به بدنه متصل است، دوربین را در حالت Aperture priority و یا Manual قرار دهید و دیافراگم را به میزان مورد نیاز تنظیم کنید، سپس دکمه DOF را فشار و در حالیکه آنرا بحالت فشرده نگاه داشته اید ، لنز را از بدنه جدا کنید. در اینحالت دیافراگم به میزان از پیش تعیین شده بسته میماند.

عیب این روش تنها آن است که منظره یاب تا حد زیادی تاریک میشود و یافتن سوژه و فوکوس روی آن دشوار خواهد بود ولی در زیر نور مستقیم آفتاب  اینکار علیرغم دشواری تا دیافراگم 13 امکانپذیر میباشد.

* آخرین روش کنترل دیافراگم روشی تقریبی است. این شیوه در اکثر لنزهای جدید که فاقد درجه تنظیم دیافراگم بر روی خود هستند ( در برندهای غیر از کانن که کنترل دیافراگم مکانیکی میباشد ) اجتناب ناپذیر است.

برای اینکار بایستی به طریقی میزان بسته شدن دیافراگم را محدود کرد، چراکه با رها کردن زبانه مکانیکی کنترل دیافراگم، دیافراگم در بسته ترین حالت خود قرار میگیرد و عکس تاریک و سافت میشود. یک راه حل ساده برای اینکار  استفاده از چوب کبریت است. کافی است یک یا دو عدد چوب کبریت ( بر حسب بزرگنمایی و عمق میدان لازم ) را در پشت زبانه مکانیکی دیافراگم قرار داد تا در زمان رها کردن آن از بسته شدن کامل دیافراگم جلوگیری کند.

روش فوکوس در ماکروگرافی با لنز معکوس :

فوکوس یکی از مشکلترین مراحل در عکاسی با لنز معکوس است، چراکه بایستی تا 5 الی 10 سانتیمتری ( بر حسب میزان بزرگنمایی ) به سوژه نزدیک شد. در ضمن بخاطر بزرگنمایی بسیار زیاد ، کمترین جابجایی دوربین باعث خارج شدن سوژه از فوکوس میشود. فوکوس در این روش دستی است. همچنین استفاده از سه پایه اغلب غیر ممکن است چون برای فوکوس مناسب گاه بایستی دوربین را کمتر از 1 یا 2 میلیمتر جابجا کرد و اینکار در بسیاری موارد با سه پایه مقدور نیست. برای فوکوس در عکاسی با لنز معکوس بایستی به آرامی دهانه لنز را تا حدود 7 تا 8 سانتیمتری به سوژه نزدیک کرد، آنگاه پس از یافتن سوژه در منظره یاب با دقت و بسیار آرام دوربین را کمی به جلو و عقب حرکت داد تا چشم های سوژه در فوکوس قرار گیرد و بمحض فوکوس شدن چشم ها و بدون کمترین درنگ شات زد، زیرا کمترین مکث باعث حرکت دست و از فوکوس خارج شدن سوژه میشود.

برای رسیدن به نتیجه مطلوب ،بهتر است در حالیکه دست چب در زیر لنز قرار دارد و با یکی از انگشتان هم دیافراگم کنترل میشود، آرنج روی ران پا تکیه داده شود ( در حالیکه با وضعیتی مناسب بر روی زمین نشسته اید ) و یا دوربین حتی المقدور به جایی تکیه داده شود.

 نورپردازی در ماکروگرافی :

یکی از مهمترین فاکتورها در عکاسی ماکرو نورپردازی مناسب سوژه است. در اغلب موارد نوردهی نامناسب بسیار بیشتر از سایر فاکتورها ( همچون کیفیت اپتیک لنز و یا نوع دوربین ) باعث مخدوش شدن کیفیت عکس میگردد.

همانطور که پیش از این نیز اشاره نمودم، در عکاسی با بزرگنمایی 1:1 و یا کمتر، میتوان از نور محیط استفاده کرد. در این شرایط برای پیشگیری از اثر مخرب لرزش دست و تار شدن ناشی از آن بهتر است از یک سه پایه مناسب و قوی استفاده شود.

گاه میتوان با ترکیبی از نور محیط و فلاش نیز به نتایج خوبی رسید . در این حالت میتوان سرعت را از آنچه برای نوردهی با نور محیط به تنهایی نیاز است تا حدی بالاتر برد و با استفاده از فلاش، کمبود نور را جبران کرد. اینکار چند مزیت دارد: اولا باعث بهبود رنگ و کنتراست تصویر میشود . ثانیا تا حد زیادی از اثر مخرب لرزش دست پیشگیری میکند و نیاز به استفاده از سه پایه را در بسیاری موارد منتفی مینماید.

نوردهی با نور محیط و فلاش بطور همزمان :

در عکسهای بالا نورسنجی عمدتا برحسب نور محیط انجام شده و از فلاش بعنوان منبع ثانویه نور ( Fill in ) استفاده شده. فلاش مورد استفاده فلاش سرخود دوربین بدون پخش کننده بوده است.

در برخی موارد مانند محیط های تاریک و نیز در بزرگنمایی های بیشتر از 1:1 ( همانند استفاده از لنز معکوس ) ، چاره ای جز استفاده از فلاش بعنوان منبع اصلی نوردهی وجود ندارد، و در چنین شرایطی ، برای حصول نتیجه ای مطلوب حتما میبایستی از پخش کننده نور هم استفاده کرد. در مورد فلاش سرخود دوربین میتوان از توپ پینگ پنگ بعنوان پخش کننده بهره جست ، شکافی در آن ایجاد کنید و سر فلاش را داخل آن قرار دهید.

 استفاده از پخش کننده مناسب یکی از اصولی است که  در این شرایط حتما بایستی مد نظر داشت و همانطور که در جلسات هشتم تا دهم آموزش عکاسی اشاره شد، در حصول نتیجه مطلوب بسیار حائز اهمیت است.

در عکاسی ماکرو و بخصوص در بزرگنمایی های بالا که سوژه بسیار به لنز نزدیک میباشد ( همچون لنز معکوس )، در بسیاری موارد سایه لنز بر روی سوژه افتاده، از رسیدن نور فلاش به سوژه جلوگیری میکند. برای پیشگیری از این امر فلاشهای ماکرو طراحی و ساخته شده اند. این فلاشها بر روی دهانه  لنز بسته میشوند و با توجه به اینکه برای عکاسی از فاصله بسیار نزدیک طراحی شده اند، قدرت و دامنه نوردهی مناسبی دارند. در شکل زیر فلاش Nikon R1 بهمراه لنز معکوس Canon 28mm f/2.8 برای عکاسی با بزرگنمایی 3:1 بکار رفته است

نمونه ای از عکسهای گرفته شده با تجهیزات فوق :

همانطور که پیشتر ذکر شد فلاشهای ماکرو بسیار گران قیمتند و شاید برای کسانیکه کاربری حرفه ای ندارند، خرید چنین تجهیزات گرانی چندان عاقلانه نباشد.

روشی وجود دارد که به شما اجازه میدهد بدون هیچگونه هزینه ی اضافه نتایجی بسیار نزدیک به فلاشهای ماکرو بگیرید. این روش در عین سادگی و ارزان بودن کیفیتی خارق العاده و دور از انتظار ببار می آورد و آن عبارت است از استفاده از قطعه ای پلاستیک سفید و مات در نزدیک دهانه لنز:

چنین پخش کننده ای را میتوانید با استفاده از بطری های پلاستیکی شیر، سرکه و ....  تهیه کنید. این پخش کننده باعث انتشار نور در جهات مختلف میشود و بدین ترتیب نور به سوژه ایکه در فاصله بسیار نزدیکی از دهانه لنز قرار دارد نیز میرسد. به علاوه، چون فلاش داخلی دوربین برای فواصل بیش از 30 سانتیمتر طراحی شده است و در صورت استفاده برای فواصل کوتاهتر باعث پرنوری شدید عکس میشود، کاربرد چنین پخش کننده ای باعث افت قدرت نور فلاش و پیشگیری از پرنوری عکس میشود.

در بزرگنمایی های خیلی بالا مثلا 4:1 و یا 5:1 به علت افت شدید نور و ناکافی بودن قدرت فلاش سرخود دوربین، گاه بایستی حساسیت را تا 200 و یا 400 بالا برد

نمونه ای از عکس های گرفته شده با استفاده از پخش کننده دست ساز و لنز 55-18 :

انتخاب سرعت و دیافراگم :

در مورد انتخاب دیافراگم بر حسب میزان بزرگنمایی در جلسات پیش توضیحات کافی داده شد. اما سرعت مناسب برای عکاسی با لنز معکوس چیست.

از آنجا که نورپردازی در این نوع عکاسی لزوما توسط فلاش انجام میگیرد، لذا بایستی سرعت شاتر از حداکثر سرعت همزمانی فلاش بیشتر نباشد. برای مثال چنانچه سرعت همزمانی فلاش شما 200/1 ثانیه است، نبایستی سرعتی بیش از این انتخاب کنید. از طرفی به منظور به حداقل رساندن تاثیر نور محیط و پیشگیری از اثر مخرب لرزش دست و تاری ناشی از آن بهتر است حداکثر سرعت همزمانی انتخاب شود. دوربین را درحالت Manual قرار دهید، دیافراگم را بر حسب میزان بزرگنمایی و عمق میدان مورد نیاز تنظیم کنید ، سرعت شاتر را 200/1 ( یا 250/1 ثانیه برحسب نوع دوربین و سرعت همزمانی آن ) قرار دهید ، فلاش را فعال کنید ، به آرامی به سوژه نزدیک شوید و بمحض فوکوس شدن سوژه عکس بگیرید. بهتر است در زمانیکه در وضعیت مناسبی نسبت به سوژه قرار دارید 3 تا 4 عکس متوالی بگیرد. معمولا در این میان، 1 یا 2 عکس از فوکوس و شرایط مطلوب تری برخوردارند.

پایان جلسات آموزش ماکروگرافی و تکنیک لنز معکوس

موفق باشید