عکاسی با فلاش :

اینک پس از 7 جلسه مقدماتی آموزش عکاسی، نوبت به مبحث جالب و پر رمز و راز عکاسی با فلاش رسیده است.  فلاش رایجترین ، قابل حملترین و قابل کنترل ترین منبع نورپردازی مصنوعی است که استفاده صحیح از آن در ایجاد تصویری خوب عکاس را یاری میدهد. از طرفی استفاده نا آگاهانه و اشتباه از آن ظاهری زننده و ناخوشایند به عکس میدهد. فلاش آنچنان قدرت مانوری در بروز خلاقیتهای عکاس فراهم می آورد که در نگاه اول ناممکن بنظر میرسد. چنین ویژگیهایی مرا برآن داشت تا  حداقل دو جلسه از آموزش عکاسی را به آن اختصاص دهم.

فلاش نورپردازی مناسب در شرایط بسیار متفاوت را امکان پذیر میسازد، بکمک فلاش میتوانید حرکات را منجمد نمایید، با فلاش میتوانید جلوه هایی ویژه و بسیار دیدنی پدید آورید و....

اما چنین آفرینشهایی مستلزم آشنایی کامل با کارکردها و تواناییهای فلاش است.

بسیاری از دوربینهای عکاسی مجهز به فلاش داخل بدنه هستند که در زمان کم بودن نور خودبخود فعال شده و حتی بدون آنکه عکاس متوجه آن شود تخلیه شده ، باعث نوردهی سوژه میشوند. این عملکرد خودکار گاه باعث غفلت از اهمیت این وسیله بسیار کارامد و یادگیری صحیح کارکرد آن شده است.

همانقدر که بکارگیری این وسیله در ایجاد عکسی جذاب و زیبا میتواند موثر باشد، کاربرد سهل انگارانه و بیمورد آن به زیبایی عکس لطمه زده، ظاهری ناخوشایند به آن میدهد. در استفاده از فلاش، هیچ چیز به اندازه شلیک مستقیم فلاش به سمت سوژه مخرب نیست. متاسفانه فلاش داخلی که دربسیاری از دوربینهای کمپاکت وجود دارد تنها همین  امکان را در اختیار عکاس قرار میدهد ( مگر با استفاده از ترفندهایی که بدان خواهیم پرداخت ). اما چرا استفاده از فلاش مستقیم توصیه نمیشود ؟

• - فلاش مستقیم باعث تشکیل سایه ای بسیار ناخوشایند در پشت سوژه میشود.

• - فلاش مستقیم باعث پرنوری سوژه و کم نورشدن پس زمینه و نازیبا شدن عکس میشود.

• - فلاش مستقیم  در عکاسی پرتره  بعلت از بین بردن سایه های مربط به برجستگیهای صورت، باعث ایجاد ظاهری مسطح ( flat ) میشود.

• - نور فلاش مستقیم خشن و تند است و باعث براق بنظر رسیدن سطوح نسبتا سیقلی و نیز ایجاد سایه هایی تند میشود.

• - فلاش مستقیم انعکاسهایی ناخوشایند و ناخواسته بر روی سطوح ایجاد میکند.

برای اجتناب از بروز چنین عوارضی بایستی از فلاش بیرونی بروشهایی خاص استفاده کرد. اما پیش از شرح این روشها بایستی توضیحاتی در مورد  و ساختمان و عملکرد فلاشها داده شود.

بطورکلی فلاش تشکیل شده از یک منبع انرژی، یک مبدل که جریان الکتریسیته را به ولتاژ بسیار بالا (300 ولت یا بالاتر ) تبدیل میکند ، یک ذخیره کننده که این انرژی ولتاژ بالا را ذخیره میکند و یک لامپ که در کمتر از 1/10.000 ثانیه با استفاده از انرژی ذخیره شده انفجار نوری ایجاد میکند.

قدرت این انفجار نوری که در واقع قدرت و برد فلاش را تعیین میکند توسط یک عدد راهنما ( Guide number) بیان میشود . هرچه عدد راهنما بیشتر باشد، برد و قدرت فلاش بیشتر است . عدد راهنما، حاصل ضرب فاصله ( برحسب متر و یا فوت ) در دیافراگم است و بطور استاندارد برای حساسیت 100 (ISO=100) تعریف شده است.     GN= f-stop X distance . عدد راهنما بیانگر حداکثر فاصله ایست که شما میتوانید بوسیله آن فلاش و با لنزی که استفاده میکنید، سوژه خود را بخوبی نوردهی کنید.

فرض کنید که از لنز Sigma 70-300 f/4-5.6  در فاصله کانونی 300 با دیافراگم حد اکثر 5.6 استفاده میکنید. چنانچه عدد راهنمای فلاش شما معادل 24 متر (80 فوت ) باشد، بکمک این فلاش قادر خواهید بود تا حد اکثر 4.3 متری را بخوبی نوردهی کنید ( در حساسیت 100 ) و یا چنانچه تمایل دارید از دیافراگم 11 استفاده کنید، این فاصله به 2.2 متر کاهش میابد: distance= GN / f-stop

با استفاده از عدد راهنما ، همچنین میتوان دیافراگم مناسب برای نوردهی کافی  سوژه ای در فواصل مختلف را تعیین کرد : f-stop= GN / distance برا ی مثال چنانچه عدد راهنمای فلاش شما 4 باشد و بخواهید از فاصله 2 متری با حساسیت 100 عکاسی کنید، بایستی برای نوردهی مناسب سوژه از دیافراگم 2 استفاده کنید.

عدد راهنما در فلاشهای داخل بدنه دوربینهای کمپاکت بین 4 تا 6 ، در فلاشهای داخل بدنه دوربینهای SLR  بین 13تا16و در فلاشهای بیرونی بین 24 تا 50 متر است. بنابراین همانطور که ملاحظه میکنید قدرت و برد فلاش دوربینهای کمپاکت بسیار محدود است و دوربین برای نوردهی مناسب سوژه ایکه در فاصله بیش از 1-2 متری قرار دارد، بطور خودکار حساسیت را بالا برده، باعث افت کیفیت عکس میشود.

آنچه در مورد محاسبه دیافراگم بر حسب فاصله گفته شد، در مورد فلاشهای قدیمی دستی صادق است. برای منتفی ساختن ضرورت چنین محاسباتی ، معمولا در پشت این فلاشها جدولی وجود دارد که دیافراگم مناسب را بر حسب فاصله و ISO ی انتخاب شده نشان میدهد. این فلاشهای دستی، نسل اول فلاشها هستند.

نسل دوم فلاشها مجهز به سنسوری در جلوی بدنه هستند که بازگشت نور از سوژه را محاسبه کرده ، میزان برونده خود را بر حسب نور برگشت شده تنظیم میکند. برونده مناسب فلاش بر حسب فاصله تغییر میکند، یعنی با مجزور نسبت تغییر فاصله متناسب است. بدین معنا که چنانچه فاصله سوژه دو برابر شود قدرت برونده فلاش بایستی چهار برابر شود و چنانچه فاصله نصف شود ، بایستی قدرت فلاش به 1/4 تقلیل یابد (در دیافراگم و حساسیت ثابت ).

 همانطور که گفته شد ، انفجار نوری فلاش چیزی در حدود 1/10000 ثانیه است. در فلاشهای نسل دوم، برحسب میزان نور بازگشتی ، این زمان حتی کوتاهتر میشود. یعنی انفجار نوری انجام شده، نور به سوژه رسیده به سمت فلاش بازتاب میشود و بر حسب نور بازتاب شده، مدت نوردهی تنظیم میشود، یعنی پیش از آنکه تمام توان ذخیره شده در فلاش تخلیه شود، انفجار نوری قطع شده و فرضآ 50% آن تخلیه میشود و فلاش در کمتر از 1/15000 ثانیه از خود نور ساطع میکند. عملکرد نیمه خودکار فلاشهای نسل دوم محدودیتها و نقاط ضعف متعددی دارد. این فلاشها اغلب دارای سه حالت تنظیم دستی، فاصله کم و فاصله زیاد هستند. در حالت دستی بایستی بکمک جدول پشت فلاش و بر حسب فاصله سوژه و حساسیت فیلم ( یا حساسیت انتخاب شده در دوربین های دیجیتال ) دیافراگم مناسب را انتخاب نمود. در حالت فاصله نزدیک، فلاش دیافراگم نسبتا بسته ای را پیشنهاد میدهد ( مثلا دیافراگم 8 برای فاصله 1 تا 3 متر ) و چنانچه این حالت نیمه خودکار را انتخاب کنید، تنها در همین محدوده فاصله و با همین دیافراگم 8 میتوانید عکس بگیرید. یعنی در انتخاب دیافراگم و بالطبع، تنظیم عمق میدان دچار محدودیت خواهید بود. در حالت خودکار فاصله زیاد، باز هم فلاش دیافراگمی ثابت ( اما بازتر، مثلا 2.8 ) و محدوده فاصله خاصی را پیشنهاد میدهد و همان محدودیتهایی که در مورد تنظیم فاصله نزدیک گفته شد ، در اینمورد نیز صدق میکند.

علاوه بر محدودیتهای فوق الذکر ، چنانچه از لنز زوم استفاده کنید، با توجه به تغییر دیافراگم در فاصله کانونیهای مختلف لنز، این تغییرات باعث ناکارآمدی تنظیمات پیش فرض این فلاشها میشود . بعلاوه افت نور در لنزهای مختلف تاحدی متفات است ( علیرغم دیافراکم مشابه انتخاب شده ) که این مورد در فلاشهای نسل دوم پیش بینی نشده است. استفاده از مبدلهای تله نیز از دیگر عواملی است که نور ورودی به دوربین را تضعیف کرده باعث تاریک شدن عکس ، در صورت استفاده از حالتهای تنظیم خودکار این فلاشها میشود. علاوه بر اینها ،  میزان تاثیر نور محیط بر حسگر ( یا فیلم عکاسی ) که از طریق سرعت انتخاب شده نیز تحت تاثیر قرار میگیرد، در تنظیمات خودکار این نوع فلاشها نادیده گرفته میشود. برای اصلاح  نقاط ضعف و نیز محدودیتهای فوق الذکر فلاشهای نسل سوم معرفی شدند.

فلاشهای نسل سوم قابلیت TTL ( تنظیم برونده از طریق نورسنجی در داخل بدنه دوربین TTL=Through The Lens ) . این فلاشها بکمک اتصالاتی که از طریق کفشک فلاش با بدنه دوربین برقرار میکنند، اطلاعات مربوط به میزان نور ورودی به دوربین را از نورسنج دوربین دریافت کرده، برونده خود را تنظیم میکنند. بنابر این نوع لنز مورد استفاده و یا سرعت انتخاب شده نمیتواند برونده فلاش را دچار خطا کند.

فلاشهای هر براند تنها با دوربینهای همان براند قابلیت TTL دارند . شرکتهای سازنده تجهیزات جانبی  نظیر سیگما نیز برای براندهای مختلف فلاشهای TTL میسازند که تنها برای براند هدف ، قابلیت TTL دارند. به فلاشهایی که توانایی TTL با دوربین خاصی را دارند ، اصطلاحا Speedlite آن دوربین گفته میشود. بعنوان مثال Canon 580 EX فلاش Speedlite دوربینهای جدید Canon و  Nikon SB 800 فلاش Speedlite دوربین های جدید Nikon است.

نمونه ای از اتصالات فلاش با دوربین از طریق کفشک فلاش در دوربینهای  Canon و Nikon

E-TTL : در فلاشهای جدید Canon قابلیت دیگری تعبیه شده که به E-TTL  معروف است. در اینحالت فلاش ابتدا یک انفجار نوری نسبتا ضعیف ساطع میکند و اطلاعات مربوط به بازگشت نور محیط و فلاش را که توسط سیستم نورسنجی دوربین دریافت میشود بسرعت پردازش نموده و قدرت خروجی خود و نیز White balance مناسب دوربین را بر حسب آن تنظیم میکند ( این قابلیت در براندهای دیگر نیز با نام هایی متفاوت وجود دارد )

*************

قوانین جاری در عکاسی با فلاش :

- قانون اول : عکاسی با فلاش شامل دو سیستم نوردهی مجزاست : یکی نور محیط و دیگری نور فلاش. هنگامیکه شاتر باز است، هم نور محیط و هم نور فلاش به حسگر ( ویا فیلم عکاسی ) میرسند. هرچه سرعت شاتر بیشتر و روشنایی محیط کمتر باشد ، نورفلاش غالب و نور محیط کم اثرتر میشود و بالعکس. بنابراین در محیط تاریک، تنها نور فلاش است که میزان روشنایی و سرعت عکاسی را تعیین میکند و سرعت شاتر بدون تاثیر خواهد بود.

- قانون دوم : سرعت شاتر در میزان روشنایی عکس بی تاثیر است : همانطور که ذکر شد، فلاش در کمتر از 1/10.000 ثانیه نور خود را ساطع میکند یعنی شروع و پایان نوردهی فلاش در زمانی استکه شاتر همچنان باز است.

چنانچه ملاحظه میکنید، علیرغم تفاوت مدت باز بودن شاتر ، با توجه به سرعت بسیار بیشتر تخلیه فلاش، مدت زمانیکه حسگر ( ویا فیلم عکاسی ) در معرض نور قرار میگیرد ثابت و معادل 1/10.000 ثانیه میباشد. این ویژگی فلاش باعث میشود ،  حتی باانتخاب سرعت پایین شاتر ، مدت زمان نوردهی بسیار پایین بماند و سرعت عکاسی معادل سرعت تخلیه فلاش شده و شیئ در حال حرکت منجمد شود. ( یعنی فرضآ حتی در سرعت شاتر معادل 5 ثانیه، سرعت عکاسی شما عملآ معادل 1/10.000 ثانیه است. ). این ویژگی در حالی صادق است که محیط تقریبا تاریک باشد . اما در شرایطی که محیط تاریک نیست، قانون اول عکاسی با فلاش صادق است.

- قانون سوم : میزان تاثیر نور فلاش برسوژه، قویآ تحت تاثیر فاصله سوژه تا فلاش است : همانطور که ذکر شد با 2 بابر شدن فاصله، میزان نوری که به سوژه میرسد بمیزان 1/4 کاهش میابد و برای نوردهی مناسب سوژه بایستی قدرت فلاش 4 برابر شود ( ویا از 2 استاپ دیافراگم بازتر و یا 2 استاپ حساسیت بیشتر استفاده کرد )

- قانون چهارم : سیستم خود تنظیم فلاش از طریق تغییر میزان برونده فلاش اعمال اثر میکند و تاثیری بر متغیرهای قابل تنظیم دوربین ندارد : این بدان معناست که چنانچه دوربین در هریک از حالتهای Shutter priority، Aperture priority و یا Program قرار داده شود، تنظیم سرعت شاتر، دیافراگم و یا هردو تنها برحسب روشنایی محیط انجام میگیرد و وجود یا عدم وجود فلاش تاثیری بر این تنظیمات ندارد. بنابر این ممکن است در این حالتها عکس over expose شود و بهمین خاطر بهتر است از Exposure compensation و یا حالت Manual استفاده شود.

- قانون پنجم : این قانون تنها در دوربینهایی که دارای شاتر مکانیکی و آینه هستند ( یعنی دوربین های SLR  ) صادق است : هر دوربین SLR دارای سرعت مشخصی است که حداکثر تا آن سرعت خاص، فلاش قادر است با زمان بازبودن شاتر هماهنگ شود. به این سرعت، سرعت هماهنگی فلاش (flash X synchronize speed ) میگویند. در بالاتر از این سرعت، قسمتهایی از عکس در سایه ی شاتر یا آینه قرار گرفته تاریک میماند. برای پیشگیری از چنین اتفاقی، فلاشهای جدید به عملکردی بنام High speed synchronize مجهز شده اند. در High speed synchronize ، فلاش نور خود را در چند مرحله سریع و متوالی  تخلیه میکند تا نهایتآ یکی از آنها با زمان باز بودن شاتر هماهنگ شود. این تخلیه چند مرحله ای باعث افت قدرت موثر و برد فلاش میشود.

1/1600 Sec.	1/800 Sec.	1/200 Sec.